القاضي سعيد القمي

41

شرح الاربعين

بعيد است كه آن عدد مبارك را ناقص گزارده باشد وحال آن‌كه ظاهرا تأليفات أو از همين كتاب آغاز مىشود زيرا چنانچه خود در مقدمهء كتاب تصريح فرموده در سنّ سى سالگى بنوشتن أربعين شروع كرده است وباوركردنى نيست كه شخصي تا به آخر عمر آن‌همه رسائل وكتب نوشته باشد وأربعين را ناتمام رها كند . همين نكته موجب بود كه ناشر محترم براي يافتن نسخهء كامل بسى رنج برد وسود نديد وباز هم نوميد از كاميابى نمىتوان بود . همان‌طور كه هر يك از علما بر مذاق خود از أحاديث آل عصمت عليهم السلام چهل حديث انتخاب وبه شرح آنها پرداخته‌اند ، مؤلف اين أربعين نيز برحسب ذوق خويش چهل حديث از مشكلات روايات مربوط به معارف إلهية وراجع به أصول ديانت را شرح نموده وحقّا چنانچه درخور حكيم عارفي مانند أو مىباشد از عهدهء آن تعهد برآمده است . تنبّهات وتفطّناتى از نوك خامه‌اش جارى گشته كه خاص خود أو است ودرخور دانشى برتر از أطوار أهل ظاهر . بر آشنايان اين عالم مخصوص هويدا است كه چنين ترشحات روحي حاصل درس وكتاب وتحصيلات صوري نيست كه « من لم يذق لم يدر » ، « تا نچشى ندانى » . خالى از خود شدن وبا خويش يا با عالم درونى اتصال يافتن نه كار هركس است ونه بهرهء هر خس . اين كار مرگ به اختيار مىخواهد پيش از موت طبيعي . عجبا زنده چگونه به ميل واختيار تن به مرگ مىدهد وپاى بر سر هستى خود مىگذارد . تمام اشكال همين است واين‌كه وادى پرمشقت سلوك را جز قدم استقامت مردان استوار نپيموده براي آن است كه هركسى توانائى اين فداكارى ندارد وبه آسانى تن به مرگ نمىدهد سلوك راه عشق از خود رهائى است * نه طىّ منزل وقطع مقامات وسيلهء كاميابى در اين راه دو چيز است : مجاهدت شخصي وعنايت بارى . اين مرگ كه حيات حقيقيش نام نهاده‌اند در هر دور وطورى نصيب معدودى از مردان بوده واين خلعت أزلي جز بر اندام تنى چند از أرباب استقامت پيرايه نشده است . سرمد غم عشق بوالهوس را ندهند * شور دل پروانه مگس را ندهند عمرى بايد كه يار آيد به كنار * وين دولت سرمد همه كس را ندهند قاضى سعيد از جمله سعادتمندانى است كه به يارى پايمردى واستوارى وتوفيقات حضرت بارى در زمرهء همان عدهء معدود مردان دوره وعصر خود داخل است . استعداد ذاتي ، محيط مناسب ، اساتيد عالي مقدار ، مجاهدت شخصي وعنايت الهى همه يكباره دست بهم داده وبالنتيجه اين مرد به كمال مطلوب خود رسيده است طوبى له وحسن مآب . ترجمه وشرح حال مفصلى از مؤلف به نظر نرسيد وفقط در كتاب روضات الجنات تأليف